Vatsalya Hospital Rajkot

વાત્સલ્ય હૉસ્પિટલ – ગર્ભાવસ્થા માર્ગદર્શિકા

Vatsalya Hospital, Rajkot

તમારી સંપૂર્ણ
ગર્ભાવસ્થા માર્ગદર્શિકા

પ્રસૂતિ-પૂર્વ સંભાળ — ત્રિમાસ ત્રિમાસ

પ્રથમ ત્રિમાસ · અઠવાડિયાં ૧–૧૩

દ્વિતીય ત્રિમાસ · અઠવાડિયાં ૧૪–૨૭

તૃતીય ત્રિમાસ · અઠવાડિયાં ૨૮–૪૦

🍎

આહાર-પોષણ

💊

પૂરક દવાઓ

🔬

તપાસ-પરીક્ષણ

💉

રસીકરણ

👶

ગર્ભ વિકાસ

⚕️

સ્વાસ્થ્ય ચેતવણી

🫐

અઠ. ૧૩ સુધીમાં

~૭ સે.મી. · ૨૩ ગ્રા.

👶 ગર્ભ વિકાસના મુખ્ય તબક્કા

હૃદય ધબકે છે (અઠ. ૬) મગજ-કરોડ રજ્જુ બને છે હાથ-પગ બનવાનું શરૂ થાય છે (અઠ. ૮) આંખ, કાન, નાક બને છે અઠ. ૧૦ સુધીમાં સર્વ અવયવ બની જાય છે અઠ. ૧૨ સુધીમાં પ્લૅસેન્ટા (મેલી) બની જાય છે NT Scan – રંગસૂત્રની ખામીની તપાસ

🔬 તપાસ-પરીક્ષણ

પરીક્ષણ	ક્યારે	પ્રકાર
બ્લડ ગ્રૂપ & Rh	અઠ. ૬–૮	નિયમિત
CBC (Hb, TLC, Plt)	અઠ. ૬–૮	નિયમિત
લોહીમાં સુગર (FBS)	અઠ. ૬–૮	નિયમિત
TSH (થાઇરૉઇડ)	અઠ. ૬–૮	નિયમિત
પેશાબ R/M + Culture	અઠ. ૬–૮	નિયમિત
HIV, HBsAg, VDRL	અઠ. ૬–૮	નિયમિત
Dating Scan (USG)	અઠ. ૬–૮	Scan
NT Scan + Double Marker	અઠ. ૧૧–૧૩+૬	Scan
Serum Ferritin / LFT	જ્યારે જરૂર	વિશેષ

💊 પૂરક દવાઓ

🟢

ફૉલિક ઍસિડ

5 mg રોજ · આખો T1
મગજ અને કરોડરજ્જુ ની ખામી અટકાવે

🔴

આયર્ન (IFA)

60 mg/દિ. · અઠ. ૧૨ પછી
Hb ઘટે નહીં

🌞

Vitamin D3

400–1000 IU/દિ.
અથવા 60,000 IU માસિક

🧬

કૅલ્શિયમ

500 mg BD · અઠ. ૧૨+
હાડકાં અને દાંત

🐠

Omega-3 / DHA

200 mg/દિ.
ગર્ભ-મગજ વિકાસ

💊

Progesterone

200 mg (vaginal/oral)
thretened abortion માટે

🍎 આહાર અને પોષણ

✅ વધુ ખાઓ

❌ ટાળો

💡 ટિપ: ઉલ્ટી ઓછી કરવા ૨–૩ કલાકે થોડું-થોડું ખાઓ. આદુ-ચા અને લીંબુ-પાણી ઉપકારક છે.

💉 રસીકરણ

💉

TT / Td રસી – 1st ડોઝ

પ્રથમ મુલાકાત વખતે · ધનુર્વા (Tetanus) સામે રક્ષણ

🛡️

COVID-19 રસી

અઠ. ૧૨ પછી ભલામણ · જો અગાઉ ન લીધી હોય

📋

Flu (Influenza) રસી

કોઈ પણ ત્રિમાસમાં · ફ્લૂ-સીઝનમાં ખાસ ઉપયોગી

⚠ MMR, Varicella (Chickenpox) જેવી જીવંત (Live) રસીઓ ગર્ભાવસ્થામાં ન આપવી.

🚨 આ ચિહ્નો દેખાય તો તરત હૉસ્પિટલ આવો

યોનિ-રક્તસ્ત્રાવ
પેટ-દુ:ખાવો
101°F થી વધુ તાવ
ખોરાક-પ્રવાહી ન ટકવાં

ચક્કર / બેહોશી
Scan માં ધબકારા ન દેખાય
પાણી પડવું -પ્રવાહ ઝરવો
છાતીમાં દુ:ખાવો / શ્વાસ ચઢવો

🍆

અઠ. ૨૭ સુધીમાં

~૩૭ સે.મી. · ૯૦૦ ગ્રા.

👶 ગર્ભ વિકાસના મુખ્ય તબક્કા

હલચલ અનુભવ (અઠ. ૧૮–૨૦) સાંભણવાની ક્ષમતા (અઠ. ૧૮) આંગળીના નિશાન આંખ ખૂલે (અઠ. ૨૬) Viability – અઠ. ૨૪ Kick Count ગણો (અઠ. ૨૪+) Scan માં જાતિ દૃશ્ય ફેફસાં વિકાસ ચાલુ

🔬 તપાસ-પરીક્ષણ

પરીક્ષણ	ક્યારે	પ્રકાર
Anomaly Scan (TIFFA)	અઠ. ૧૮–૨૦	Scan
Triple / Quad Marker	અઠ. ૧૫–૨૦	વિશેષ
75g OGTT (ડાયાબિટીઝ)	અઠ. ૨૪–૨૮	નિયમિત
CBC	અઠ. ૨૦, ૨૮	નિયમિત
ગર્ભાશય-Growth Scan	અઠ. ૧૮–૨૪	Scan
Fetal Echocardiography	અઠ. ૨૦–૨૪	વિશેષ
BP દર મુલાકાત	દર મુલાકાત	નિયમિત
Amniocentesis	અઠ. ૧૬–૨૦	જ્યારે જરૂર

💊 પૂરક દવાઓ

🔴

આયર્ન + ફૉલિક

IFA ટૅબ્લેટ ચાલુ રાખો
Hb > 11 g/dL જાળવો

🧬

કૅલ્શિયમ

1000–1500 mg/દિ.
BP ઘટાડવા ઉપકારક

🌞

Vitamin D3

ચાલુ 400–1000 IU
હાડકાં-પ્રતિરક્ષા

🐠

DHA / Omega-3

200–300 mg/દિ.
ગર્ભ-મગજ ત્વ. સ.

💊

Aspirin 75mg/150mg

BP-risk હોય ત્યારે
અઠ. ૧૬ પહેલાં શરૂ

🟡

Magnesium

Leg cramps હોય ત્યારે
Mg Lactate BD

🍎 આહાર અને પોષણ

✅ ધ્યાન આપો

❌ ઘટાડો / ટાળો

💡 કૅલરી: T2 માં વધારાની ~300 kcal/દિ. જોઈએ. ભૂખ વધે — ગુણવત્તા ઉપર ભાર મૂકો. ૨.૫–૩ લિ. પ્રવાહી રોજ.

💉 રસીકરણ

💉

TT / Td – 2nd ડોઝ

1st ડોઝ પછી ૪ અઠ. (અઠ. ૧૬–૨૦) · ૩ વર્ષ+ જૂની TT હોય તો Booster

🛡️

Hepatitis B (ન હોય ત્યારે)

3 ડોઝ · ગર્ભાવસ્થામાં સલામત · નવજાત-ચેપ અટકાવે

📊

Kick Count (Fetal Well-being)

અઠ. ૨૪+ : ૨ કલાકમાં ૧૦ હલચલ ગણો. ઓછી હોય તો તે જ દિવસે ડૉક્ટરને ફોન કરો.

🚨 T2 માં આ ચિહ્નો — વિલંબ ન કરો, તરત આવો

અઠ. ૨૦ પછી હલચલ ન અનુભવાય
સતત માથાનો દુ:ખાવો, ઝાંખ
ચહેરો–હાથ અચાનક ફૂલે
પ્રવાહ ઝરવો/ પાણી પડવું (PROM)

યોનિ-રક્તસ્ત્રાવ (ગમે તેટલો)
BP > 140/90 mmHg
તાવ સાથે બળતરા-પેશાબ
ભારે ઉપર-પેટ-દુ:ખાવો

🍉

અઠ. ૪૦ સુધીમાં

~૫૦ સે.મી. · ૩–૩.૫ kg

👶 ગર્ભ વિકાસના મુખ્ય તબક્કા

મગજનો ઝડપી વિકાસ/વૃદ્ધિ ફેફસાં મજબૂત થાય (અઠ. ૩૬) ચરબી જમા માથું નીચે ખસે (અઠ. ૩૬–૩૮) પાણી ઘટી શકે sleep-wake cycle BPP monitoring દર અઠ. ૩૬+ ૮-૧૦ kick/૨ કલાક અપેક્ષિત

🔬 તપાસ-પરીક્ષણ

પરીક્ષણ	ક્યારે	પ્રકાર
Growth Scan (USG)	અઠ. ૨૮, ૩૨, ૩૬	Scan
BPP (Biophysical Profile)	અઠ. ૩૬+ સ.	Scan
Doppler (નાળ / MCA)	અઠ. ૩૨–૩૬	Scan
NST (Non-Stress Test)	અઠ. ૩૬+ સ.	નિયમિત
CBC (Hb ફ.)	અઠ. ૨૮, ૩૬	નિયમિત
VDRL / HBsAg (ફ.)	અઠ. ૩૬	નિયમિત
Urine Protein (Dipstick)	દર મુ.	નિયમિત
Coagulation / LFT	PIH/PE શંકાએ	જ્યારે જ.

💊 પૂરક દવાઓ

🔴

આયર્ન + ફૉલિક

IFA ચાલુ રાખો
પ્રસૂતિ-લોહીની ઉણપ ભરવા

🧬

કૅલ્શિયમ

1500 mg/દિ.
ગર્ભના હાડકાં માટે ઉત્કૃષ્ટ

🌞

Vitamin D3

ચાલુ
બાળકની immunity વધારે

💉

Betamethasone

2 IM inj , 24 કલાકના અંતરે
જો વહેલી ડેલિવેરી થવાની સકયતા હોય તો ,૩૪ અઠવાડિયા પહેલા

💊

Antacid / PPI

Heartburn
Omeprazole / Ranitidine

🟡

Magnesium Sulphate

ગંભીર PIH
ખેંચ (Seizure)

🍎 આહાર અને પોષણ

✅ ધ્યાન આપો

❌ ટાળો / ઘટાડો

💡 પ્રસૂતિ-આયોજન: Kegel (Pelvic floor) exercises રોજ. Perineal massage (અ. ૩૬+). Hospital bag, Antenatal records, Aadhaar–Insurance – તૈયાર રાખો.

💉 રસીકરણ અને ગર્ભ-સ્વાસ્થ્ય

💉

Tdap (Whooping Cough Booster)

અઠ. ૨૭–૩૬ · નવજાત-ચેપ (Pertussis) સામે રક્ષણ

🛡️

Anti-D Immunoglobulin

Rh-Negative માતા : અ. ૨૮ & ૩૪ · Rh-Sensitisation અટકાવવા

📊

Kick Count Chart

૨ કલાકમાં ૧૦ હલચલ ગણો · ઓછી હોય તો તે જ દિવસે ડૉ.ને ફોન કરવો

🏥

Hospital Bag – અ. ૩૬ + તૈયાર રાખો

Antenatal File · Aadhaar · Insurance · Baby kit

🚨 T3 ની ઇમર્જન્સી — આ ચિહ્નો હોય ત્યારે ફોન કરો / તાત્કાલિક આવો

ગર્ભ-હલચલ ઘટી જવી / ન અનુભવાવી
ભારે માથાનો દુ:ખાવો / આંખ ઝાંખ
યોનિ-રક્તસ્ત્રાવ (ગમે તેટલો)
અઠ. ૩૭ પહેલાં પ્રસૂતિ-દુખાવો (Preterm)

ભારે પેટ-દુ:ખાવો / પેટ કઠણ થવું
પાણી પડવું/પ્રવાહ ઝરવો (PROM / PPROM)
BP ≥ 160/110 mmHg
ભારે સોજા — ચહેરો, હાથ, પગ

Contact Info

Our Doctors

Our Services

opening hours